Autor: lek. Michał Borowiak

Znieczulenie zewnątrzoponowe należy do grupy blokad centralnych (wraz ze znieczuleniem podpajęczynówkowym) i jest wykonywane przez lekarza anestezjologa. Dzięki cewnikowi zewnątrzoponowemu można stosować leczenie przeciwbólowe przed, w trakcie, jak i wiele dni po zabiegu. Może być stosowane indywidualnie a także w połączeniu ze znieczuleniem ogólnym, umożliwiając w ten sposób redukcję stosowanych leków dożylnych jak i doustnych. Znieczulenie zewnątrzoponowe może być wykonane w czterech odcinkach kręgosłupa: szyjnym, piersiowym, lędźwiowym, krzyżowym.

zo zestaw

Jeśli będą Państwo znieczulani zewnątrzoponowo, to najpierw w dniu poprzedzającym zabieg anestezjolog przyjdzie na wizytę premedykacyjną (ma to miejsce przed znieczuleniem każdego rodzaju) podczas której zbierze wywiad z pacjentem, czyli zapyta się o wszelkie choroby, uczulenia (szczególnie na leki przeciwbólowe i środki używane do znieczulenia) oraz przyjmowane leki ( na stałe i doraźnie), zbada pacjenta, a także skontroluje wyniki badań laboratoryjnych (najczęściej morfologia, jonogram, układ krzepnięcia). Dopiero po tych czynnościach oraz uzyskaniu świadomej zgody pacjenta lekarz kwalifikuje pacjenta  do znieczulenia do zabiegu. Podczas wizyty premedykacyjnej anestezjolog odpowiada na wszelkie dręczące pytania dotyczące znieczulenia.

Na czym polega znieczulenie zewnątrzoponowe?

zo zabiegZnieczulenie wykonywane jest w warunkach aseptycznych (jałowych). Może być wykonywane w pozycji siedzącej z głową przygiętą do klatki piersiowej jak i na leżąco w pozycji bocznej z kończynami dolnymi i głową przygiętymi do ciała. Lekarz anestezjolog przygotowując miejsce przed znieczuleniem myje płynem dezynfekcyjnym okolicę kręgosłupa. Następnie znieczula skórę oraz tkankę podskórną środkiem znieczulenia miejscowego - dzięki temu pacjent nie odczuwa bólu podczas wykonywania znieczulenia chociaż może odczuwać pewien dyskomfort. Po znalezieniu przestrzeni międzykręgowej wprowadza powoli specjalną, delikatną igłę ze strzykawką szukając przestrzeni zewnątrzoponowej, która znajduje się wewnątrz kręgosłupa. Trzeba zaznaczyć, że nie zawsze udaje się to za pierwszym razem, a czasami bywa bardzo trudne (szczególnie u otyłych, położnic, osób starszych z chorobą zwyrodnieniową kręgosłupa).

Gdy już uda się odnaleźć wspomnianą przestrzeń wprowadza się do niej bardzo cienki cewnik polietylenowy (średnica około 1 mm), dzięki któremu można podawać leki łagodzące ból (np.: środki znieczulenia miejscowego, opioidowe leki przeciwbólowe). Leki znieczulające miejscowo podaje się przez wyżej wspomniany cewnik do przestrzeni  zewnątrzoponowej, w okolicy nerwów rdzeniowych  (wychodzących z rdzenia kręgowego). Uzyskuje się wówczas zniesienie czucia bólu w obszarze segmentów zaopatrywanych przez dane nerwy. Leki podaje się w pojedynczych dawkach jak i w ciągłym wlewie. Lekarz sprawdza zakres znieczulenia badając u pacjenta czucie temperatury. Polega to na tym że rozpyla zimny roztwór płynu na różne obszary skóry i pyta pacjenta czy czuje zimno. W znieczulonym obszarze skóry pacjent nie czuje zimna.

Podczas znieczulenia monitoruje się oddech, ciśnienie tętnicze, czynność serca jak i inne parametry życiowe. Cewnik przez cały okres stosowania znieczulenia zewnątrzoponowego pozostanie przyklejony plastrami na plecach.

Kiedy najczęściej stosowane jest znieczulenie zewnątrzoponowe?

  • Zabiegi z zakresu chirurgii naczyniowej,
  • zabiegi ortopedyczne,
  • zabiegi w obrębie jamy brzusznej (najczęściej w połączeniu ze znieczuleniem ogólnym),
  • zabiegi urologiczne,
  • zabiegi ginekologiczne,
  • znieczulenie podczas porodu fizjologicznego,
  • zabiegi w obrębie klatki piersiowej (torakochirurgiczne, kardiochirurgiczne) - obecnie  bardzo rzadko.

Jakie są przeciwwskazania do znieczulenia zewnątrzoponowego?

Najważniejszym przeciwwskazaniem jest brak zgody pacjenta na ten rodzaj znieczulenia. Przeciwwskazaniem są również:

  • Zaburzenia układu krzepnięcia (wrodzone, nabyte, leki upośledzające krzepnięcie),
  • ciężkie choroby serca (wady serca, zwłaszcza zwężenie zastawki aortalnej),
  • infekcja w miejscu wkłucia jak i ciężka infekcja ogólnoustrojowa,
  • niektóre choroby neurologiczne, zwiększone ciśnienie śródczaszkowe.

Jakie są możliwe ewentualne powikłania i działania niepożądane?

Jak przy każdym znieczuleniu możliwe są powikłania jednak występują one bardzo rzadko. Do najczęstszych powikłań podczas znieczulenia zewnątrzoponowego zaliczamy:

  • Spadek ciśnienia tętniczego krwi, który jednak zazwyczaj skutecznie leczony jest płynoterapią oraz lekami dożylnymi,
  • Podczas spadku ciśnienia mogą wystąpić również nudności i wymioty.
  • Tak zwane "znieczulenie w łaty" - czasami po podaniu leków znieczulających mogą wystąpić obszary skóry, w których znieczulenie nie zadziałało.
  • Zatrzymanie moczu, trudności w oddawaniu moczu.
  • Krwiak kanału kręgowego (większość przypadków dotyczy pacjentów z zaburzeniami krzepnięcia krwi lub otrzymujących leki hamujące układ krzepnięcia) – występuje bardzo rzadko.
  • Infekcje ośrodkowego układu nerwowego.

Scroll