Autor: lek. Karolina Szliżewska

Znieczulenie podpajęczynówkowe (inaczej: rdzeniowe, podoponowe, intratekalne) wraz ze znieczuleniem zewnątrzoponowym należy do blokad centralnych i jest jednym z najczęściej wykonywanych znieczuleń. Znieczulenie to często jest nazywane potocznie przez pacjentów „znieczuleniem w kręgosłup”.

zp igly

Znieczulenie podpajęczynówkowe polega na wstrzyknięciu niewielkiej ilości leku miejscowo znieczulającego do płynu mózgowo-rdzeniowego  w okolicy lędźwiowej, najczęściej na poziomie między trzecim a czwartym kręgiem lędźwiowym. Procedurę tą wykonuje się w warunkach aseptycznych, tak aby nie  doprowadzić do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych  ani ropnia kanału kręgowego. Pacjent siedzi lub leży na boku. Anestezjolog  ubiera czapkę , maskę, jałowy fartuch, jałowe rękawiczki, następnie odkaża dokładnie okolicę wkłucia, okłada pole sterylnymi chustami, po czym znieczula miejscowo skórę i tkankę podskórną , tak aby wprowadzenie igły do przestrzeni podpajęczynówkowej nie stanowiło dla pacjenta znacznego dyskomfortu. Igła  długa i cienka wprowadzana jest do przestrzeni podpajęczynówkowej  przez prowadnik, tak aby uzyskać wypływ w igle płynu mózgowo-rdzeniowego; wówczas anestezjolog wie, że jest we właściwym miejscu i podaje lek miejscowo znieczulający (najczęściej jest to 0,5% bupivacaina hiperbaryczna z dodatkiem lub bez opioidów takich jak morfina czy fentanyl, w objętości 1-4 ml).

zp zabiegW  wyniku wstrzyknięcia lokalnego anestetyku do przestrzeni podpajęczynówkowej następuje wyłączenie czucia w obszarze zaopatrywanym przez nerwy rdzeniowe poniżej miejsca podania leku. Ponadto dochodzi do blokady ruchowej i współczulnej. W ciągu kilku minut kończyny dolne stają się ciężkie, niewładne, „jakby obce”, może pojawić się uczucie mrowienia.

Dla części pacjentów może stanowić to niewielki dyskomfort, należy jednak podkreślić, że znieczulenie to pozwala wykonać bezboleśnie wiele rodzajów zabiegów chirurgicznych przy zachowaniu świadomości pacjenta. Jeśli zaś pacjent nie życzy sobie pozostania w pełni śwadomym podczas operacji wówczas anestezjolog może podać dożylnie leki sedatywne, to znaczy takie, które mają działanie uspokajające i nasenne (np. benzodiazepiny).

Blokadę podpajęczynówkową wykonuje się w warunkach bloku operacyjnego, monitorując  czynności życiowe pacjenta. Stale monitoruje się czynność serca (zapis EKG), saturację krwi (pulsoksymetria) i ciśnienie tętnicze. Czasem również monitoruje się diurezę (ilość moczu) poprzez założony do pęcherza moczowego cewnik Foley'a. Podczas  zabiegu na sali operacyjnej zawsze przebywa anestezjolog i  pielęgniarka anestezjologiczna, którzy dbają o dobrostan pacjenta.

Czas trwania znieczulenia  wynosi przeciętnie 2-4 godziny. Po ustąpieniu znieczulenia leczenie bólu pooperacyjnego odbywa się przy użyciu leków przeciwbólowych, które mogą być podawane drogą doustną, dożylną, doodbytniczą lub podskórną.

Znieczulenie podpajeczynówkowe jest stosowane do wielu operacji w obrębie  dolnej części ciała - zazwyczaj poniżej pępka.

Wskazania do zastosowania blokady podpajęczynówkowej

  • zabiegi urologiczne (np. przezcewkowe usunięcie gruczołu krokowego),
  • ginekologiczne (np. histerektomia przezpochwowa)
  • położnicze (cięcie cesarskie)
  • wszystkie zabiegi operacyjne w obszarze kończyn dolnych i krocza.  

Należy podkreślić, że u chorych cierpiących na wiele chorób układowych blokada rdzeniowa może stanowić znieczulenie z wyboru.

Przeciwskazania do wykonania znieczulenia podpajęczynówkowego

  • zaburzenia krzepnięcia krwi, przyjmowanie leków przeciwkrzepliwych ( wyjątek stanowi aspiryna),
  • miejscowe lub uogólnione zakażenie, sepsa,
  • ciężka stenoza zastawek serca,
  • podwyższone ciśnienie śródczaszkowe,
  • brak zgody pacjenta.

Możliwe powikłania

Znieczulenie podpajęczynówkowe tak jak każda inwazyjna procedura medyczna niesie ze sobą ryzyko powikłań. Możliwe powikłania:

  • spadek ciśnienia tętniczego krwi, zwolniona czynność serca, nudności, wymioty,
  • bóle głowy (mogą pojawić się w ciągu 1-7 dni po punkcji lędźwiowej i utrzymywać się do 6 tygodni, w leczeniu zwykle wystarczają leki przeciwbólowe),
  • zatrzymanie moczu,
  • zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
  • parestezje, zaburzenia czucia, osłabienie mięśni - objawy te zazwyczaj ustępują samoistnie w ciągu kilku tygodni, trwałe uszkodzenie nerwów jest niezmiernie rzadkie (1/10.000),
  • krwiak kanału kręgowego (1/320.000 znieczuleń).

Scroll